בס"ד

Torah in je leven integreren door reflectie en conversatie kan een ongelooflijk leuke en boeiende ervaring zijn. Het is een ontdekkingsreis waarbij oude wijsheid en tijdloze leringen tot leven komen in onze dagelijkse ervaringen. Door reflectie hebben we de mogelijkheid om diep in het rijke tapijt van Tora te duiken en er diepgaande inzichten en lessen uit te halen die resoneren met ons moderne leven. De vreugde ligt in de 'aha'-momenten, die momenten waarop een Torah-vers of -verhaal plotseling verbonden is met onze persoonlijke uitdagingen, aspiraties en waarden. En wanneer we met anderen over Torah praten, wordt het een interactief onderzoek, waarbij verschillende perspectieven en interpretaties ons begrip vergroten. Deze dialogen wekken vaak opwinding en intellectuele nieuwsgierigheid op, waardoor het leerproces zowel plezierig als bevredigend wordt. Tora wordt een levendig en dynamisch deel van ons leven, dat niet alleen leiding biedt, maar ook een bron van eindeloze fascinatie, verbinding en groei.

OPMERKING: Voel je niet verplicht om elke bron door te nemen of alle vragen te beantwoorden - tenzij je dat wilt. Zelfs één bron of één vraag geeft je genoeg stof voor discussie en meditatie. Geniet ervan!

Enkele gedachten over Parshat Va'era

Op het eerste gezicht lijken de Tora-gedeelten van Shemot tot Beshalach één doorlopend verhaal te vertellen: de slavernij van Israël, de opkomst van Mozes, de confrontatie met Farao, de tien plagen, de uittocht uit Egypte, de splitsing van de zee en de reis naar de Sinaï. Maar bij nader inzien ontvouwt zich er een ander verhaal naast. Steeds weer wordt een zin niet tot Israël, maar tot Egypte gericht: "opdat u zult weten dat Ik de HEER ben." Deze boodschap verschijnt herhaaldelijk en in verschillende vormen: "De Egyptenaren zullen weten dat Ik de HEER ben wanneer Ik Mijn hand uitstrek over Egypte" (Exodus 7:5); "opdat u zult weten dat er niemand is zoals de HEER, onze God" (Exodus 8:6); "opdat u zult weten dat Ik de HEER ben te midden van het land" (Exodus 8:18); "opdat u zult weten dat er niemand is zoals Ik op de hele aarde" (Exodus 9:14). En ten slotte: "Daarom heb Ik jullie laten lijden – om jullie Mijn macht te tonen en opdat Mijn Naam in het hele land verkondigd zou worden" (Exodus 9:16). De herhaling is opzettelijk. De plagen zijn niet slechts een middel om Israël te bevrijden. Ze vormen een voortdurende boodschap aan Egypte.

Dit roept een voor de hand liggende vraag op. God had Abraham immers al beloofd dat zijn nakomelingen tot slaaf gemaakt zouden worden en vervolgens verlost (Genesis 15:13-14). De uittocht uit Egypte was onvermijdelijk. Waarom dan de plagen? Het antwoord van de Torah is impliciet maar onmiskenbaar: de plagen waren niet alleen voor Israël; ze waren ook voor Egypte. Egypte was geen primitieve samenleving. Het was het meest geavanceerde rijk van de antieke wereld, beroemd om zijn prestaties op het gebied van geneeskunde, techniek, landbouw, astronomie en architectuur. De Nijl gaf Egypte economische onafhankelijkheid en zekerheid, en veranderde een woestijn in wat de Torah later een 'tuin van groen' noemt (Deuteronomium 11:10). En dat was precies het gevaar. Wanneer een beschaving machtig genoeg wordt om te denken dat ze zelfvoorzienend is, begint ze bekwaamheid te verwarren met gezag en succes met morele legitimiteit.

De Torah veroordeelt Egypte niet om zijn kennis of vernieuwing. Ze veroordeelt Egypte om wat het met zijn macht deed: de systematische onderdrukking en brutaliteit van een heel volk (Exodus 1:11-14). Vooruitgang zonder morele beperkingen is niet neutraal; ze is instabiel. De plagen ontmantelden de illusies van Egypte één voor één – controle over de natuur, tijd, arbeid, rijkdom, gezondheid en uiteindelijk het leven zelf. Elke plaag onthulde een grens die de menselijke macht niet kon overschrijden. Alleen God staat boven die grenzen.

Het is veelzeggend dat de Torah niet zegt: "zodat jullie in God zullen geloven." Er staat: "zodat jullie Hem zullen kennen." In de taal van de Torah is kennis geen abstract geloof of filosofische instemming. Het is morele erkenning. God kennen betekent erkennen dat de wereld een Eigenaar heeft, dat macht geen soevereiniteit is en dat geen enkele beschaving – hoe briljant ook – vrijgesteld is van verantwoording. Tot op zekere hoogte konden de wonderen van Egypte worden afgedaan als toeval, natuurverschijnselen of zelfs menselijke manipulatie. Maar toen de plagen zich met precisie, timing en selectiviteit voltrokken, gaven zelfs de Egyptische experts toe: "Dit is de vinger van God" (Exodus 8:15). Op dat moment werd ontkenning een keuze in plaats van een verklaring.

Zelfs op het hoogtepunt van het oordeel werd Farao niet uitgewist. Hij werd gewaarschuwd. Hij werd gespaard. Hem werd expliciet verteld dat zijn voortbestaan een doel had: "opdat Mijn Naam in het hele land verkondigd zou worden" (Exodus 9:16). De Torah verduidelijkt dit principe later: God wil niet de dood van de goddelozen, maar dat zij zich bekeren en leven (Ezechiël 18:32). Farao kreeg een weg naar bekering aangeboden: de Israëlieten vrijlaten, de morele waarheid erkennen en de macht van Egypte richten op rechtvaardigheid. Hij weigerde. Vanaf dat moment was de val van Egypte niet langer slechts een straf; het werd een les.

En die les is niet beperkt tot Egypte, noch tot de oudheid. De Torah onthult een blijvende waarheid over de geschiedenis en de beschaving zelf. Telkens wanneer mensen technologische beheersing verwarren met moreel gezag, of welvaart met rechtvaardigheid, geldt dezelfde waarschuwing. Gods Naam wordt in de wereld bekendgemaakt, niet alleen door genade, maar ook door het ontmaskeren van valse macht. Of het nu door bekering of door ineenstorting is, de waarheid zal uiteindelijk zegevieren. De plagen van Egypte maken daarom niet alleen deel uit van Israëls verhaal; ze zijn een les voor alle volken, in elke generatie, over de grenzen van de menselijke macht en de morele structuur van de wereld.

Denk nu na over de volgende vragen:

  1. Wat betekent het in de praktijk om God te "kennen" in plaats van alleen maar in Hem te geloven, en hoe verschilt dat van intellectuele overeenstemming?
  2. Kan een samenleving zeer geavanceerd zijn en toch moreel tekortschieten? Welke signalen geven aan wanneer de vooruitgang de verantwoordelijkheid heeft ingehaald?
  3. Waarom denk je dat de Torah benadrukt dat Farao gewaarschuwd werd en herhaaldelijk de kans kreeg om zich te bekeren, in plaats van meteen vernietigd te worden?
  4. Op welke manieren lopen moderne culturen het risico zelfvoorziening te verwarren met morele onafhankelijkheid, net zoals het oude Egypte afhankelijk was van de Nijl?
  5. Hoe zou het idee dat God Zich openbaart door middel van historische gevolgen – en niet alleen door wonderen – de manier waarop we wereldgebeurtenissen vandaag de dag interpreteren, kunnen veranderen?

Shabbat Shalom!

Door rabbijn Tani Burton

Meer shiurim van Rabbi Tani Burton

 © Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.

Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.