בס"ד

EEN GEDACHTE OVER PARSHAT BERESHIT 5786


In het verhaal van Kaïn en Abel (Genesis 4:7) vinden we een van de diepste lessen over de menselijke ziel en haar vrijheid:

“Is het niet zo dat als je goed doet, je verhoogd zult worden? Maar als je niet goed doet, ligt de zonde op de loer; ze begeert je, maar jij kunt haar overwinnen.”

Met deze woorden leert God Kaïn – en ons allemaal – dat falen niet het einde hoeft te betekenen. Integendeel: fouten zijn kansen om opnieuw te kiezen, terug te keren en een hoger pad te bewandelen. Waar we vaak denken dat een misstap ons definieert of beperkt, laat de Tora zien dat elke mislukking een opening kan zijn voor verandering en groei.

Leren van mislukkingen

Kains eerste offer was niet zijn grootste fout. Hoe had hij precies kunnen weten wat er van hem verwacht werd? Hij bracht "van de vruchten van de aarde", zonder te beseffen dat de beste vruchten beter geschikt zouden zijn geweest als offer aan de Schepper. Zijn daad was onvolmaakt, maar het was wel een begin.

En dit is cruciaal: fouten maken hoort bij het mens-zijn. Het is een natuurlijke stap in het leer- en ontwikkelingsproces. Een kind dat leert lopen struikelt. Een kind dat leert spreken stottert. En iemand die leert leven met God maakt ook fouten. Het gaat er niet om dat het struikelen zelf, maar om de vraag: Wat gebeurt er daarna?

De ware fout van Kain was dat hij weigerde te leren van Gods positieve reactie op Abels offer. In plaats van te reflecteren en te streven naar verbetering, klampte hij zich vast aan zijn eigen gevoel van gelijk. In plaats van het succes van zijn broer te zien als een uitnodiging om hogerop te komen, zag hij het als een bedreiging. Hij voelde zich onrecht aangedaan – en in plaats van te groeien, verviel hij in woede en jaloezie.

De Lubavitcher Rebbe legt dit op indrukwekkende wijze uit:

“Als Kaïn een tweede offer had gebracht, ditmaal van het beste van zijn oogst, zou God hem vergeven hebben en het met vreugde hebben aanvaard. God wilde hem leren dat wanneer iemand bereid is van zijn fouten te leren, zijn blazoen kan worden uitgewist. Maar Kaïn weigerde zijn fout toe te geven. Overtuigd van de juistheid van zijn daden, geloofde hij dat als Abel zou worden uitgeschakeld, zijn eigen standpunt automatisch zou zegevieren.”
(Likkutei Sichot, vol. 15, blz. 22)

Uit deze uitleg blijkt duidelijk dat Kains ondergang niet te wijten was aan een technische fout in zijn eerste daad, maar aan zijn koppige houding ten opzichte van zijn eigen falen. Hij koos voor trots en ontkenning in plaats van zijn eigen wil aan God te onderwerpen.

De kracht van de vrije wil

Gods boodschap aan Kaïn was niet alleen een berisping, maar ook een belofte: “"Als je vooruitgang boekt, zul je je beter voelen."” Met andere woorden: zelfs na een mislukking staat de weg terug altijd open. Het is nooit te laat om opnieuw te beginnen.

Kaïn had de kans om zijn jaloezie en woede om te zetten in groei en verbondenheid. Hij had voor het leven kunnen kiezen – voor zijn eigen verheffing en voor het leven van zijn broer. Hij stond op een kruispunt: vasthouden aan zijn trots of gehoor geven aan Gods uitnodiging tot verbetering.

De Radak benadrukt dat dit vers een van de sterkste bewijzen is voor de vrije wil van de mens: “"Als je wilt, kun je het onder de knie krijgen."” Geen enkele emotie, geen enkele impuls, geen enkele situatie is te sterk voor een mens om erbovenuit te stijgen. Zoals de Tora zegt: “Zie, Ik heb u heden voorgelegd: leven en goed, dood en kwaad… kies daarom voor het leven.” (Devarim/Deuteronomium 30:15–19).

De Ramban gaat zelfs nog verder en legt uit dat Kaïn, als eerstgeborene, de potentie had voor een nog grotere verheffing. Had hij zich bekeerd en zijn leven beterd, dan had hij hoger kunnen stijgen dan Abel. Hier zien we dat God niet alleen vergeeft, maar zelfs degenen beloont die de kracht vinden om terug te keren en hun leven te beteren.

De les voor ons

Het verhaal van Kaïn is niet zomaar een oude tragedie. Het is een spiegel voor ons eigen dagelijks leven. Ook wij maken fouten en begaan verkeerde inschattingen – in onze relaties, op ons werk en in onze spirituele groei.

Dit geldt met name voor degenen die zich voor het eerst verdiepen in de Noachitische wetten en deze toepassen. Onvermijdelijk zullen er momenten van verwarring, misstappen en vallen en opstaan zijn. Maar dit is geen mislukking; het hoort bij het leerproces.

Het echte gevaar schuilt in het herhalen van Kains fout: zeggen, “Zoals ik leef, is het goed genoeg; God moet me gewoon accepteren zoals ik ben.” Die houding sluit de deur naar groei. Vrije wil betekent dat we niet gevangen zitten in onze gewoonten of fouten. We hebben altijd de kracht om te leren, te veranderen en hogerop te komen.

Elke mislukking kan een nieuw begin worden als we bereid zijn die eerlijk onder ogen te zien. In plaats van een struikelblok kan elke misstap worden omgevormd tot een springplank – een opstapje naar grotere spirituele groei.

Conclusie

Het verhaal van Kaïn en Abel laat ons zien dat God ons niet veroordeelt voor het maken van fouten. Wat er echt toe doet, is hoe we erop reageren. Leren we ervan en groeien we, of klampen we ons vast aan onze trots en weigeren we te veranderen?

De boodschap is tijdloos en zeer persoonlijk: elke dag staat ons een keuze te wachten. De keuze om van fouten te leren, jaloezie te vervangen door verbondenheid en steeds opnieuw voor het leven te kiezen.

Door Angelique Sijbolts
Met dank aan Rabbi Moshe Bernstein voor de feedback

Bronnen

Sforno, Steinsaltz, Radak en Rambam over Genesis 4:6

Dagelijkse Wijsheid – Inspirerende inzichten over het Toragedeelte van de Lubavitcher Rebbe, deel 1, blz. 7 – Likutei Sichot, deel 15, blz. 22.




© Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.

Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.