ב”ה
Waarom is Jom Kippur voor Joden, terwijl de volken op Rosj Hasjana worden geoordeeld?
Nu we de Joodse feestdagen ingaan, rijst een interessante vraag: waarom is Jom Kippur specifiek relevant voor het Joodse volk, terwijl de naties van de wereld – inclusief de kinderen van Noach – op Rosj Hasjana worden geoordeeld? [1][2]
Het antwoord onthult iets diepgaands over de verschillende spirituele rollen van Rosj Hasjana en Jom Kippur.
Rosj Hasjana: Oordeel voor de hele wereld
De Misjna leert ons tijdens Rosj Hasjana het volgende:
“Op Rosj Hasjana trekken alle inwoners van de wereld voor Hem langs als leden van een kudde.” [1]
De formulering is veelbetekenend: alle inwoners van de wereld.
Rosj Hasjana is daarom niet uitsluitend een Joodse dag. Het is een dag waarop de hele wereld voor Hasjem verschijnt in het oordeel. [1][2]
In zekere zin kijkt Hashem van een grotere afstand naar de wereld en overweegt of Hij haar nog een jaar zal blijven onderhouden en zegenen. Ieder mens en ieder deel van de schepping is bij dit oordeel betrokken. [1]
Er is ook een fascinerend moment rond het blazen op de sjofar. Normaal gesproken heeft de periode tussen het begin van Rosj Hasjana en het blazen op de sjofar een uniek karakter. Het is bijna als een geestelijk niemandsland. Hasjems oordeel vindt plaats, en dan wordt de sjofar geblazen. [3]
Met de sjofar, Wij verkondigen Hashem als Koning. [4]
Maar een koning kan pas echt koning zijn als er een natie is die Zijn koningschap aanvaardt en ervoor kiest Hem te dienen. Dit is een van de centrale ideeën van Rosj Hasjana: we kronen Hasjem tot Koning. [4][5]
Daarom is Rosj Hasjana niet alleen relevant voor het Joodse volk, maar voor de hele schepping. [1][2]
Jom Kippur: Een andere soort dag
Tien dagen later is het Jom Kippur.
In de Tora, in Vayikra (Leviticus), lezen we:
“Want op deze dag zal er verzoening voor u gedaan worden, om u te reinigen van al uw zonden voor God. U zult gereinigd worden.” [6]
Hier ligt de focus anders. Jom Kippur wordt beschreven als een dag van verzoening en reiniging voor het Joodse volk. [6][7]
De vraag luidt dus:
Waarom is Jom Kippur specifiek verbonden met het Joodse volk, en niet met de hele mensheid?
Om dit te begrijpen, moeten we teruggaan naar een van de meest dramatische gebeurtenissen in de Joodse geschiedenis: de zonde van het gouden kalf. [8][9]
Het gouden kalf en de oorsprong van Jom Kippur
Na de openbaring op de berg Sinaï beklom Mozes de berg en bleef daar veertig dagen. [8]
Terwijl hij daar was, begingen de Joden de zonde van het gouden kalf. [9]
Op het eerste gezicht lijkt de omvang van de straf bijna onbegrijpelijk.
De Tora vertelt ons dat ongeveer 3000 mensen gestraft werden voor hun betrokkenheid bij de zonde. [10] De gevolgen troffen echter de hele natie en hadden volgens de Joodse traditie repercussies die generaties lang doorwerkten. [11][12]
Laten we de cijfers eens bekijken. Er waren ongeveer 600.000 mannen tussen de 20 en 60 jaar. Als vrouwen, kinderen en ouderen worden meegerekend, kan de totale bevolking ergens rond de twee of drie miljoen mensen hebben gelegen. [13]
En toch waren er maar zo'n 3000 mensen direct bij de zonde betrokken. [10]
Waarom had deze gebeurtenis dan zulke enorme gevolgen?
Het antwoord ligt in het buitengewone spirituele moment waarop het plaatsvond.
De openbaring op de Sinaï was niet zomaar een gebeurtenis in de Joodse geschiedenis. Het vertegenwoordigde een unieke kans voor de mensheid. De overhandiging van de Tora was verbonden met de mogelijkheid om de geestelijke schade te herstellen die door de zonde van Adam en Eva in Gan Eden in de wereld was gekomen. [14][15]
Als het Joodse volk na de Sinaï op zijn geestelijke niveau was gebleven, had de verlossing op dat moment kunnen komen. [15][16]
Maar de zonde van het Gouden Kalf veroorzaakte een geestelijke val. De wereld werd in zekere zin gereset. De onzuiverheid die in de schepping was gekomen, keerde terug. [14][15][17]
Daarom was de gebeurtenis zo belangrijk, ondanks het relatief kleine aantal mensen dat er direct bij betrokken was.
De buitengewone verantwoordelijkheid van Mozes
Het antwoord van Mozes is misschien nog wel opmerkelijker.
Hashem heeft tegen Mozes gezegd dat Hij het volk zou vernietigen en opnieuw zou beginnen met Mozes zelf. [18]
Mozes weigerde.
Hij smeekte Hashem om het Joodse volk niet te vernietigen. [18]
Er schuilt iets diep ontroerends in zijn antwoord. Mozes zei niet: "Zij hebben gezondigd, dus vervang hen."“
In plaats daarvan zei hij in wezen: Dit zijn mijn mensen. Ik ben verantwoordelijk voor hen. Als zij er niet zijn, wil ik er ook niet zijn. [19]
Dit kan helpen verklaren waarom Mozes werd gekozen als leider van het Joodse volk. Hij zag zichzelf als onlosmakelijk verbonden met zijn natie. Hun falen was zijn verantwoordelijkheid, en hun toekomst was zijn verantwoordelijkheid. [19]
Uiteindelijk aanvaardde Hashem het verzoek van Mozes. [18]
De eerste stenen tafelen waren gebroken, maar Mozes kreeg een tweede set tafelen. [20]
Nadat het proces van de tweede openbaring voltooid was, daalde Mozes op Jom Kippur van de berg af. [21]
Dat moment werd het ultieme bewijs dat Hashem het Joodse volk de zonde van het gouden kalf had vergeven. [21]
En dit is de oorsprong van Jom Kippur. [21]
Waarom Jom Kippur niet hetzelfde is voor de kinderen van Noach
Als we de historische en spirituele oorsprong van Jom Kippur begrijpen, wordt het onderscheid duidelijker.
Jom Kippur werd ingesteld als de dag waarop de relatie tussen Hashem en het Joodse volk werd hersteld na hun bijzondere zonde bij de Sinaï. [21]
Het Joodse volk zondigde, Mozes pleitte voor hen, de stenen tafelen werden opnieuw gegeven en de relatie werd hersteld. [18][20][21]
Daarom werd Jom Kippur een eeuwige dag van berouw en verzoening voor het Joodse volk. [7][21][22]
Dit betekent niet dat bekering irrelevant is voor de kinderen van Noach of voor de volken van de wereld. Integendeel, bekering is een fundamenteel geestelijk beginsel. [23][24]
Maar de specifieke instelling van Jom Kippur behoort tot de verbondsrelatie tussen Hashem en het Joodse volk. [7][22]
Jom Kippur is geen vrijbrief om aan straf te ontkomen.
Er is nog een belangrijk punt.
Jom Kippur betekent niet dat iemand het hele jaar door kan doen wat hij wil en gewoon kan wachten tot Jom Kippur aanbreekt. [25]
Het is geen spirituele “vrijbrief” om aan de gevangenis te ontsnappen. [25]
De Joodse traditie beschrijft verschillende niveaus van verzoening. Berouw (teshuvah) zelf heeft een verzoenende kracht, Jom Kippur heeft een aanvullende rol, en er zijn omstandigheden waarin verdere vormen van verzoening vereist zijn. [26][27]
Het allerbelangrijkste is dat Jom Kippur de misdaden die tegen een ander zijn begaan niet zomaar kan uitwissen. [25]
Als iemand geld van een ander steelt, herstelt Jom Kippur de schade niet automatisch. [25]
Als iemand een ander kwaad doet, ontslaat het vasten en bidden op Jom Kippur hem niet van de verplichting om die schade te herstellen. [25]
Tussen een persoon en God kan Jom Kippur verzoening bieden voor bepaalde zonden. Maar tussen twee personen moet de fout worden rechtgezet met de persoon die is benadeeld. [25]
Je kunt God niet vragen om een schuld te vergeven die je nooit aan een ander mens hebt terugbetaald. [25]
Dit onderscheid is essentieel.
De les van Jona
Interessant genoeg lezen we op Jom Kippur het boek Jona (Yonah) als de Haftarah. [28]
Dit is bijzonder betekenisvol omdat het verhaal van Jona ons iets leert over berouw door de daden van niet-Joodse mensen. [23][24]
De inwoners van Nineve waren geen Joden, maar toen Jona hen waarschuwde voor de dreigende vernietiging, reageerden ze met berouw. Ze veranderden hun gedrag, vernederden zich en keerden zich af van hun misdaden. [23]
Met andere woorden, op Jom Kippur leren de Joden zelf van de volken van de wereld hoe ze zich moeten bekeren. [23][24][28]
Dit weerspiegelt een breder principe in de Joodse traditie: we kunnen van iedereen leren. [29]
Het feit dat Jom Kippur specifiek een Joodse dag is, betekent niet dat Joden niets van niet-Joden kunnen leren. Integendeel. [29]
Het verhaal van Nineve herinnert ons eraan dat oprecht berouw een universele menselijke mogelijkheid is. [23][24]
Het gouden kalf wordt nog steeds gerepareerd.
Het verhaal van het Gouden Kalf is niet zomaar een gebeurtenis uit het verre verleden.
Volgens de Joodse traditie blijven veel aspecten van het Joodse spirituele leven verbonden met die gebeurtenis. Het Joodse volk is nog steeds op verschillende manieren bezig met het herstellen van wat er op de Sinaï is gebeurd. [11][12][17]
Jom Kippur is daarom veel meer dan alleen een dag van vasten.
Het is een jaarlijkse gelegenheid om terug te keren, de relatie met Hashem te herstellen en het proces voort te zetten dat begon toen Mozes de tweede tafelen ontving. [21][22]
Rosj Hasjana en Jom Kippur hebben daarom verschillende doelen.
Rosj Hasjana is de dag waarop de hele wereld voor Hasjem verschijnt in het oordeel en Hasjems koningschap wordt verkondigd. [1][2][4]
Jom Kippur is de dag waarop het Joodse volk verzoening en vernieuwing zoekt binnen hun unieke verbondsrelatie met Hashem. [7][21][22]
Het begrijpen van dit onderscheid helpt ons te waarderen waarom beide dagen zo belangrijk zijn – en waarom hun betekenis op verschillende manieren verder reikt dan alleen het Joodse volk.
Shabbat Shalom.
Door Rabbi Avriel Rabenou, MSc. MBA
[1] Misjna Rosj Hasjana 1:2 — alle inwoners van de wereld gaan op Rosj Hasjana voor Hasjem langs.
[2] Talmud Bavli, Rosh Hashanah 16a — universeel oordeel over Rosh Hashanah.
[3] Alter Rebbe, Siddur im Dach, Derushim l'Rosh Hashanah; zie ook Likkutei Torah, Derushim l'Rosh Hashanah — de goddelijke vitaliteit die met het voorgaande jaar geassocieerd wordt, wordt verhoogd/teruggetrokken, en een nieuwe goddelijke vitaliteit wordt voor het nieuwe jaar neergehaald door de avodah van Rosh Hashanah, vooral de sjofar.
[4] Talmud Bavli, Rosh Hashanah 16a — Malchuyot: “zodat u Mij tot Koning over u zult maken,” in verband met de sjofar.
[5] Rabbeinu Bachya, Kad HaKemach, Rosh Hashanah — Goddelijk koningschap en de relatie tussen koning en volk.
[6] Vayikra 16:30 — Jom Kippur als een dag van verzoening en reiniging.
[7] Vayikra 16:34 — verzoening voor de kinderen van Israël “voor al hun zonden eenmaal per jaar.”
[8] Shemot 24:18 — Mozes blijft veertig dagen en veertig nachten op de Sinaï.
[9] Shemot 32:1–6 — de zonde van het gouden kalf.
[10] Shemot 32:28 — ongeveer 3000 mannen gedood door de Levieten.
[11] Shemot 32:34 — de zonde van het gouden kalf heeft nog steeds gevolgen in latere tijden van afrekening.
[12] Talmud Bavli, Sanhedrin 102a — latere straffen voor Israël bevatten een maatregel die verband houdt met het Gouden Kalf.
[13] Shemot 12:37; Bamidbar 1:45–46 — ongeveer 600.000 volwassen Israëlische mannen.
[14] Talmud Bavli, Shabbat 146a — de geestelijke besmetting die met de slang in verband werd gebracht, hield op bij Israël op de Sinaï.
[15] Tanya, Likutei Amarim, Hoofdstuk 36 — Sinaï als een buitengewone goddelijke openbaring, verbonden met de toekomstige openbaring, gevolgd door geestelijk verval na het Gouden Kalf.
[16] Talmud Bavli, Eruvin 54a — als de eerste Tafelen niet gebroken waren, zou Israël een buitengewone staat van geestelijke vrijheid hebben ervaren.
[17] Sha'ar HaGilgulim, hfst. 33 — als Israël niet met het Gouden Kalf had gezondigd, zou de zuhama volledig zijn verwijderd; vanwege de zonde kon de resterende geestelijke besmetting zich opnieuw manifesteren.
[18] Shemot 32:10-14 — Hashem stelt voor Israël te vernietigen en opnieuw te beginnen met Mozes; Mozes pleit voor het volk.
[19] Shemot 32:32 — Mozes vraagt Israël om vergeving en zegt: “Zo niet, schrap mij dan uit Uw boek.”
[20] Shemot 34:1–4 — de tweede tabletten.
[21] Rashi over Deuteronomium 9:18 — Mozes daalde neer met de tweede stenen tafelen op Jom Kippur; Hasjem werd verzoend met Israël, en de dag werd geassocieerd met vergeving en pardon.
[22] Rambam, Hilchot Teshuvah 2:7 — Jom Kippur als het hoogtepunt van vergeving en pardon voor Israël.
[23] Jona 3:8-10 — de niet-Joodse inwoners van Nineve bekeren zich en Hashem aanvaardt hun bekering.
[24] Talmud Bavli, Taanit 16a — Hashem zag de daden van Nineve, wat betekent dat ze zich afkeerden van hun slechte wegen.
[25] Misjna Joma 8:9 — Jom Kippur brengt niet automatisch verzoening voor opzettelijk vertrouwen op die dag; zonden tussen twee personen vereisen verzoening.
[26] Rambam, Hilchot Teshuvah 1:4 — verschillende niveaus en processen van verzoening.
[27] Talmud Bavli, Yoma 86a — verschillende indelingen van verzoening.
[28] Sjoelchan Aroech, Orach Chaim 622:2 – Jona wordt gelezen als de Haftara in Mincha op Jom Kipoer.
[29] Pirkei Avot 4:1 — “Wie is wijs? Iemand die van iedereen leert.”
© Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.
Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.