Va'eira (Exodus 6:2-9:35)

Shemos, 7:15: “Ga ’s morgens naar de farao; zie, hij gaat naar het water, en u zult tegenover hem staan aan de oever van de rivier en u zult de staf die in een slang veranderd is, in uw hand nemen.
Rashi, 7:15, Dh: Hineh yotsi lemaya: “Om in zijn lichamelijke behoeften te voorzien; want hij verhief zichzelf tot een god en zei dat hij geen lichamelijke behoeften hoefde te bevredigen. Dus stond hij vroeg op, ging naar de Nijl en bevredigde zijn behoeften.”.

Aan het begin van de Tien Plagen draagt God Mozes op om Farao te benaderen terwijl hij naar de Nijl gaat. Rashi, gebaseerd op de Midrasj, beschrijft de achtergrond van deze opdracht. Farao was niet alleen de almachtige leider van het machtigste rijk ter wereld, maar beweerde ook dat hij geen gewoon mens was, maar een god. Het probleem met deze bewering is dat goden over het algemeen niet de normale lichamelijke functies van gewone mensen hoeven uit te voeren. Om te verbergen dat hij niet goddelijk was, ging Farao 's ochtends vroeg naar de Nijl om die functies uit te voeren, zodat niemand het zou merken. God droeg Mozes specifiek op om hem op dat tijdstip te benaderen om hem in verlegenheid te brengen en duidelijk te maken dat hij een gewoon mens was.

De volgende vraag rijst: Zoals duidelijk is, hebben de meeste mensen niet genoeg aan één keer per dag naar het toilet gaan. Het lijkt er dus op dat de farao, in ieder geval bij bepaalde gelegenheden, aanzienlijk ongemak moet hebben geleden door zijn behoefte niet te doen, om de schijn van zijn goddelijke status op te houden. Waarom onderging de farao dit pijnlijke proces om te 'bewijzen' dat hij goddelijk was? Praktisch gezien lijkt het geen verschil te hebben gemaakt voor zijn leven – hij was immers al ongelooflijk machtig en rijk en kon doen wat hij wilde.

Deze vraag kan beantwoord worden aan de hand van een leer van Rabbi Chaim Shmuelevitz. Hij sprak uitvoerig over het verlangen van mensen naar eer. In de woorden van Rabbi Yissachar Frand:

Zo gek worden mensen als het om hun kavod [eer]. Mensen wringen zich in allerlei bochten voor de kleinste hoeveelheid eerbied, in het geval van de farao, voor het verschil tussen mensen die hem als een almachtig mens beschouwen en mensen die hem als een almachtige god beschouwen. Voor dat onbeduidende verschil, dat voor de farao geen enkele praktische waarde had, maakte hij het zichzelf dagelijks pijnlijk moeilijk. Dit is de verblindende kracht van eerbied.

De Birkat Mordechai1 Hij gebruikt dit inzicht om een bekende vraag te beantwoorden die in veel commentaren aan de orde komt. Aan het begin van de poging om de Joden te bevrijden, betoogde Mozes tegen God dat zelfs het Joodse volk niet naar hem wilde luisteren, dus hoe kon hij verwachten dat Farao wel naar hem zou luisteren?.2 Dit is een van de weinige Bijbelse voorbeelden van het Talmoedische principe van 'kal v'chomer' [a fortiori]: Als de Israëlieten, die de woorden "jullie trekken uit Egypte" wilden horen, niet naar mij luisterden, betoogde Mozes, dan zal Farao, die zo'n boodschap niet wil horen, zeker ook niet luisteren.

De commentaren stellen dat dit geen geldig a fortiori-argument is (kal v'chomer) omdat de Torah zelf uitlegt waarom de Israëlieten niet naar Mozes luisterden: "vanwege kortademigheid en zware arbeid".3 Aangezien deze zorg niet op de farao van toepassing was, zou hij wellicht naar Mozes luisteren. Bijgevolg... kal v'chomer wordt aldus tenietgedaan. De Birkat Mordechai antwoordt dat dit inderdaad een goede zaak was. kal v'chomer. Het is waar dat het Joodse volk in beslag werd genomen door de druk van de zware arbeid, waardoor ze niet naar Mozes' woorden konden luisteren. Er was echter een even goede reden waarom de farao ook niet kon luisteren. Ook hij had een vreselijke obsessie en een enorme druk. Hij moest de hele dag 'god' spelen, in die mate dat hij zijn toiletgewoonten moest beheersen om zijn schijnvertoning vol te houden. Dit was minstens even overweldigend als de afleiding waar het Joodse volk mee te maken had. Daarom, kal v'chomer was een geldig logisch argument.

We hebben gezien dat Farao zichzelf als een god presenteerde. Dit zelfvertrouwen vormde een grote belemmering voor hem om ooit de almacht van de ware God te erkennen, omdat dit zijn eigen zwakheid zou aantonen. Het lijkt er dus op dat het moment van Mozes' 'bezoek' niet alleen diende om Farao in verlegenheid te brengen, maar eerder de eerste stap was in het proces om zijn ongelooflijke arrogantie te breken, als voorwaarde voor zijn uiteindelijke onderwerping aan God.

Hoe kunnen we deze lessen toepassen op ons leven? Niet veel mensen beschouwen zichzelf immers als goden! Toch lijkt er voor ieder individu, op zijn of haar eigen niveau, veel te leren van de farao. Gezien zijn gedrag is het heel goed mogelijk dat de farao zelf geloofde dat hij een god was, ondanks zijn besef dat hij niet boven de normale werking van het menselijk lichaam stond. Dit is natuurlijk irrationeel, maar het illustreert de kracht van zelfbedrog – jezelf ervan overtuigen dat je bepaalde kwaliteiten bezit of een bepaald type persoon bent, en proberen dit beeld aan anderen op te dringen. Op deze manier kunnen we allemaal van de farao leren, omdat we allemaal vatbaar zijn voor zelfbedrog en meer waarde hechten aan wat anderen van ons denken dan aan de werkelijke realiteit. Iemand kan proberen te laten zien dat hij zeer intelligent of wereldwijs is, of bepaalde gebreken verbergen, en diep van binnen geloven dat zijn publieke imago klopt. Deze vorm van zelfbedrog is echter zeer schadelijk, omdat het ervoor zorgt dat de persoon zich meer richt op zijn uiterlijk dan op zijn ware essentie. De eerste stap om deze tekortkoming te herstellen, is eerlijk naar zichzelf kijken en beseffen dat alleen zijn ware niveau telt in Gods ogen, niet hoe hij zich aan de wereld presenteert. Farao moest veel lijden om deze les te leren, maar als iemand zelf de moeite neemt, kan hij zijn ware zelf vinden, zonder Gods 'hulp' nodig te hebben.

WEKELIJKSE TORAH PORTIE,

Het leidende licht
door Rabbi Yehonasan Gefen

Opmerkingen

  1. Rabbi Baruch Mordechai Ezrachi.
  2. Shemot, 6:12.
  3. Shemot, 6:9.

Lees meer van dit Aish.com artikel

© Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.

Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.