בס"ד

Deze blog is ontstaan naar aanleiding van een les van Rabbi Tuvia Serber [https://youtu.be/UDsCSLmasAg], waar hij zich verdiepte in de tijdloze vraag waarom goede mensen lijden terwijl slechte mensen lijken te floreren. De vraag waarom goede mensen lijden terwijl slechte mensen lijken te gedijen, is een van de oudste en meest complexe vragen die de menselijke geest heeft beziggehouden. Deze vraag heeft door de eeuwen heen vele antwoorden gekregen, maar blijft voor velen een mysterie. In deze blog duiken we in verschillende Joodse wijzen die proberen deze diepgaande vraag te beantwoorden, gebaseerd op teksten uit de Misjna, de Gemara en commentaren van grote Joodse denkers.

De fundamentele vraag: Waarom lijden de goeden en floreren de slechten?

De Talmoed1 Dit vertelt ons dat deze vraag al gesteld werd door de grote Moshe Rabbeinu (Mozes), en zelfs in de Bijbel (Tanakh) vinden we een heel boek dat aan deze vraag is gewijd: het boek Job. Daarin zien we een dialoog tussen Job en zijn vrienden die proberen te begrijpen waarom de rechtvaardigen lijden, terwijl de goddelozen in luxe lijken te leven. Dit is geen nieuw vraagstuk en wordt in verschillende religieuze tradities behandeld.

Het antwoord van de Misjna

De Misjna, een klassieke verzameling Joodse wetten en ethische richtlijnen, biedt ons een eerste inzicht. Pirkei Avot (Ethiek van de Vaders), Hoofdstuk 4, Misjna 15, Rabbi zegt: "Wij hebben de vrede van de goddelozen noch het lijden van de rechtvaardigen niet in onze handen." Wat bedoelt hij hiermee? Verschillende commentatoren geven uiteenlopende verklaringen, maar de gemeenschappelijke conclusie is dat de reden achter deze verschijnselen ons bevattingsvermogen te boven gaat.

Rashi2 Hij legt uit dat de uitdrukking "in onze handen" verwijst naar het feit dat we de uiteindelijke reden achter deze gebeurtenissen niet kennen. God heeft de controle, en soms worden de goddelozen in dit leven gezegend, zodat ze in het hiernamaals geen beloning zullen ontvangen, terwijl de rechtvaardigen in deze wereld lijden om boete te doen voor hun zonden uit het verleden, waardoor ze in de wereld die komen zal beloond zullen worden.

Rabbi Ovadia van Bartenura, een invloedrijke commentator uit de 14e eeuw, herhaalt dit.3 Dit idee benadrukt dat deze mysteries ons bevattingsvermogen te boven gaan. Het is een vraag die mensen al eeuwenlang bezighoudt, maar uiteindelijk kan alleen God het begrijpen.

De Maharal van Praag4, Een invloedrijke Joodse filosoof uit het einde van de 16e eeuw vertelt ons dat we soms niet weten welke zonden de rechtvaardigen in hun leven hebben begaan, noch welke goede daden de goddelozen hebben verricht. Het is dus niet altijd zo eenvoudig als het lijkt.

Andere klassieke antwoorden

De Sefer HaIkrim5, Rabbi Yosef Albo (14e eeuw) legt onder andere uit dat de goddeloze klaagt over zijn lijden, maar soms zijn eigen zonden vergeet, of gewoon dingen begeert die hij niet verdient. Wat betreft het lijden van de rechtvaardige, noemt hij het idee dat hij het misschien verdient omdat hij God niet om genade heeft gevraagd voor de hele generatie, of omdat hij de zonden van de generatie uitwist. 

Een dieper begrip: Reïncarnatie en de ziel

Naarmate we dieper in de Joodse literatuur duiken, ontdekken we dat er een dieper begrip schuilgaat achter deze vraag, namelijk het concept van reïncarnatie (Gilgul). De Tikunei Zohar legt uit dat zonden en deugden uit vorige levens (of generaties) invloed hebben op het huidige leven.

De Alshich6, een 17e-eeuwse rabbijn, leerling van de Ari Z”L, naar aanleiding van de uitleg van Tikunei Zohar7 De Talmoed stelt dat, wanneer er gesproken wordt over vaders en zonen, dit niet alleen verwijst naar fysieke vaders en zonen, maar ook naar geestelijke voorouders en hun invloed op de ziel in haar huidige incarnatie. Dit betekent dat een rechtvaardig persoon in dit leven kan lijden omdat hij in een vorig leven gezondigd heeft, of dat hij kan floreren dankzij de deugden uit een eerdere incarnatie.

Dit concept van reïncarnatie laat ons zien dat de ziel niet altijd in een rechte lijn evolueert, maar eerder een reis aflegt door verschillende levens, waarin het verleden het heden beïnvloedt. Dit geeft een genuanceerder inzicht in waarom de rechtvaardigen soms lijden en de goddelozen lijken te floreren.

Het verbergen van Gods aanwezigheid

In de Tanya8, In een werk van de Alter Rebbe (de oprichter van de Chabad-beweging) vinden we een ander perspectief. Hij legt uit dat de wereld is verdeeld in twee fasen: de fase waarin de Tempel in Jeruzalem stond en de huidige fase van ballingschap. In de tijd van de Tempel was Gods aanwezigheid duidelijk, en werden deugden en zonden direct beloond of bestraft. Maar in de huidige tijd, waarin Gods aanwezigheid verborgen is, lijkt het alsof slechte mensen meer succes hebben en goede mensen lijden.

Het belang van vertrouwen in God

Ondanks alle pogingen om dit mysterie te doorgronden, komt de uiteindelijke conclusie vaak neer op het idee dat het begrip van deze zaken ons te boven gaat. De meeste grote denkers en commentatoren wijzen erop dat Gods wegen oneindig zijn en dat wij als mensen slechts een beperkt beeld hebben van het grotere geheel. Het is niet aan ons om volledig te begrijpen waarom bepaalde dingen gebeuren, maar om te vertrouwen op Gods wijsheid en rechtvaardigheid.

Een prachtig voorbeeld hiervan is het verhaal van een man in Praag die door de gemeenschap als slecht werd beschouwd omdat hij, ondanks zijn rijkdom, nooit bijdroeg aan de gemeenschapskas. Na zijn dood werd echter ontdekt dat hij in het geheim iedereen in de stad financieel had ondersteund. Dit voorbeeld herinnert ons eraan dat ons oordeel over anderen vaak beperkt is en dat alleen God de ware motieven en deugden van een persoon kent.

Het antwoord van de Rebbe

De Rebbe (Menachem Mendel Schneerson) schreef vaak in zijn brieven.9 Het uiteindelijke doel is niet om de mysteries volledig te begrijpen, maar om vrede te vinden in het feit dat God alles in handen heeft. In zijn brieven moedigt hij mensen aan om hun geloof in God te behouden, zelfs wanneer de antwoorden onduidelijk zijn. Dit vertrouwen is essentieel voor het behouden van een positieve en gelukkige levenshouding.

Conclusie: Het geheim van Gods wegen

De vraag waarom de goeden lijden en de slechten voorspoedig zijn, blijft een uitdaging voor het menselijk verstand. Maar zoals we in deze blog hebben gezien, bieden Joodse wijzen verschillende perspectieven die ons helpen deze vraag in een bredere spirituele context te plaatsen. Hoewel we niet alle antwoorden hebben, kunnen we leren leven met vertrouwen en geloof, wetende dat God alles in Zijn handen houdt, zelfs als we de redenen achter Zijn handelen niet volledig begrijpen.

Laten we deze wijsheid ter harte nemen en in deze onzekere tijden onze band met God versterken, in de wetenschap dat alles uiteindelijk deel uitmaakt van Zijn plan, zelfs als we het niet kunnen zien.

Rabbijn Tuvia Serber


Bovenstaande afbeelding toont een weergave van gesproken Spaanse tekst, omgezet naar geschreven tekst.

Bronnen

  1. Brachot 7a. ︎
  2. In zijn commentaar op de Misjna. ︎
  3. In zijn commentaar op de Misjna. ︎
  4. In zijn commentaar op Pirkei Avot 4:15 (Derech Chaim). ︎
  5. Maamar 4, hoofdstuk 13. ︎
  6. In zijn commentaar op Psalmen, 73:5. ︎
  7. Tikunei Zohar, Tikun 70, 134a. ︎
  8. Igeret Hateshuva hoofdstuk 6 ︎
  9. https://www.chabad.org/therebbe/letters/default_cdo/aid/3006543/jewish/Why-do-the-Righteous-Suffer-and-the-Wicked-Prosper.htm
    https://www.chabad.org/therebbe/letters/default_cdo/aid/1915290/jewish/Why-Do-People-Suffer.htm
    ︎

© Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.

Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.