WIE WAREN DATHAN EN ABIRAM - EN WAT KUNNEN WE VAN HEN LEREN?

בס"ד

EEN GEDACHTE OVER PARSHAT KORACH 5785

Inleiding: Opstand in de wildernis

In Bemidbar (Nummers) 16, We lezen over een van de heftigste opstanden tijdens Israëls woestijnreis.

De opstand werd geleid door Korach, gesteund door Dathan en Abiram, zonen van Eliav. Maar wie waren Dathan en Abiram precies? Waar werd hun woede door aangewakkerd? En wat kunnen we leren van hun ondergang – niet alleen over rechtvaardigheid, maar ook over de gevaren van verwrongen ambitie en materiële obsessie?

Wie waren Dathan en Abiram?

Dathan en Abiram behoorden tot de stam van Ruben, de eerstgeborene van Jakob. Met die afstamming kwamen vanzelfsprekende leiderschapsambities. Maar in plaats van hun potentieel te gebruiken om het volk te dienen, kozen ze voor confrontatie en manipulatie. Midrasjische bronnen (Devarim Rabbah 2:29) hen identificeren als de twee Hebreeën die in Exodus 2 met elkaar vechten, en wiens ruzie Mozes probeerde te beëindigen.

Hun rol in de opstand van Korach was cruciaal: terwijl Korach het religieuze gezag van Aäron aanviel, richtten Dathan en Abiram hun woede op het leiderschap van Mozes.

Reeds aanwezig Exodus 2:14 Ze daagden hem uit: "Wie heeft jou tot heerser en rechter over ons aangesteld?"“

Diezelfde opstandige toon komt terug in Numeri 16:14. Commentaren zoals Chizkuni Or HaChaim legt uit dat toen ze zeiden: "Zult u de ogen van deze mannen uitsteken?", ze Mozes ervan beschuldigden dat hij het volk valse hoop probeerde te geven. Volgens hen had hij zijn missie niet volbracht en weigerden ze zijn gezag te erkennen. Ze beweerden zelfs dat het feit dat hij niet in een land van overvloed aan melk en honing was gebracht, al reden genoeg was om hem te verwerpen. Hun cynisme kende geen grenzen.

Waarom hun woede misplaatst was

1. Verdraaide verwachtingen
   Ze beschuldigden Mozes ervan zijn beloften te hebben gebroken. Maar in werkelijkheid was het het gebrek aan geloof van het volk zelf – in het geval van de spionnen – dat de vertraging bij de intocht in het land veroorzaakte. Dathan en Abiram lieten hun frustratie naar buiten komen, in plaats van hun eigen aandeel in de vertraging te erkennen.
2. Cynisme en leugens
   Schokkend genoeg noemden ze Egypte – het land van hun slavernij – een “land dat overvloeit van melk en honing”. Deze pijnlijke verdraaiing was er enkel op gericht om Mozes in diskrediet te brengen.
3. Weigering om verantwoording af te leggen
   Toen Mozes hen via een gezant ontbood, antwoordden ze uitdagend: "Zelfs als u deze mannen de ogen zou uitsteken, zouden we niet komen!" Hun weigering getuigde van minachting – niet alleen voor Mozes, maar voor het hele rechtssysteem dat door het Beit Din werd vertegenwoordigd.

Hoe werden ze ter verantwoording geroepen? Mozes gaf hen meerdere kansen om in dialoog te treden. Hij stuurde boodschappers. Hij deed een beroep op hen. Maar ze bleven tot het einde toe koppig.

Uiteindelijk werden ze levend door de aarde verzwolgen, samen met hun gezinnen – een dramatische en symbolische straf die hun rebellie van de aardbodem deed verdwijnen.

Waarom de aarde?

Waarom geen vuur of een zondvloed? Of HaChaim biedt een fascinerend inzicht: toen Kaïn Abel doodde, opende de aarde haar mond om onschuldig bloed te verbergen. Als straf bleef die 'mond' daarna gesloten. Maar toen Dathan, Abiram en Korach in opstand kwamen, vroeg Mozes God om die oude mond weer te openen – ditmaal niet om onschuld te verbergen, maar om gerechtigheid te brengen. De aarde kreeg de kans om haar eerdere mislukking recht te zetten door het kwaad te verzwelgen in plaats van het te verbergen.

Nog een overweging: Dathan en Abiram waren geobsedeerd door het fysieke – melk, honing, materiële overvloed. Misschien was het wel toepasselijk dat ze werden verzwolgen door de aarde die ze zo verafgoden. Ze vielen ten prooi aan de materiële wereld waaraan ze zich zo wanhopig vastklampten.

Een les voor onze tijd – De leer van de Lubavitcher Rebbe
De Lubavitcher Rebbe, in Dagelijkse wijsheid (Deel 3, p. 307) onthult een diepere laag van deze episode. Hij legt uit dat de woede van Dathan en Abiram geworteld was in onvervulde materiële verwachtingen: ze waren geobsedeerd door de afwezigheid van het beloofde 'land van melk en honing'.“

De Rebbe waarschuwt dat deze denkwijze maar al te bekend is. Ook vandaag de dag laten mensen hun idealen varen wanneer hun materiële verlangens niet worden vervuld. Het nastreven van comfort, luxe en 'meer' kan ons gevoel van doelgerichtheid vertroebelen. Materiële zegeningen zijn geen doelen op zich, maar instrumenten om een hogere missie te vervullen: de wereld tot een woonplaats voor God te maken.

Wat kunnen de Noachiden hiervan leren?

Dathan en Abiram waren geen onwetende mannen. Het waren machtige figuren, maar ze kozen ervoor die macht te gebruiken voor verdeeldheid, cynisme en eigenbelang. Hun verhaal is een waarschuwing tegen destructieve kritiek en tegen het verliezen van spiritueel perspectief in de jacht op materieel succes.

Hoewel ze Israëlieten waren, zijn hun lessen universeel. De zeven Noachitische wetten vormen het morele fundament voor de hele mensheid. Een van die wetten is rechtvaardigheid: het bouwen van samenlevingen die geworteld zijn in eerlijkheid en respect voor wettig gezag.

Dathan en Abiram lieten zien wat er gebeurt als dat fundament wordt ondermijnd – als leiderschap wordt bespot, verantwoordelijkheid wordt ontlopen en cynisme de plaats van waarheid inneemt. Dit is niet alleen een Joods probleem, maar een menselijk probleem.

Laten we hun fouten vermijden door:

1. Respect voor leiderschap gebaseerd op ethische waarden, met name het leiderschap van betrouwbare orthodoxe rabbijnen die Noachieten kunnen begeleiden bij het naleven van de Zeven Wetten en hun details.
2. Zorgen uiten met nederigheid en eerlijkheid – anderen privé benaderen met een oprecht verlangen naar begrip.
3. Materiële zegeningen gebruiken als brandstof voor een spirituele missie.
4. Gebruik je stem om op te bouwen, niet om te verdelen – plaats spirituele groei, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid boven woede of persoonlijke belangen.

Zoals de Lubavitcher Rebbe ons leert, was de fout van Dathan en Abiram dat ze hun geloof afhankelijk maakten van materiële beloning. Hun verlangen naar een 'land van melk en honing' overschaduwde hun ware missie. De Rebbe herinnert ons eraan: materiële overvloed is een zegen, maar alleen wanneer deze gebruikt wordt om God te dienen, niet om Hem te vervangen.

Door Angelique Sijbolts
Met dank aan rabbijn Tani Burton voor de feedback

Bronnen:

• Grijze stof II, “Beit Din: Oproep naar Beit Din”
• Chizkuni en Or HaChaim over Numeri 16:14
• Dagelijkse wijsheid, deel 3, blz. 307 (Lubavitcher Rebbe)

Teksten Mechon Mamre

© Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.

Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.