בס"ד

Parashat Chukat
De Rambam introduceert, bij de uitleg van de wetten van de Rode Koe, twee fundamentele veranderingen ten opzichte van de bron waaruit hij deze wetten heeft ontleend. Door de betekenis van deze twee veranderingen te verklaren, ontdekken we een nieuwe wet met betrekking tot de manier waarop we de komst van de Messias zouden moeten verwachten.
Gebaseerd op Likkutei Sichot, deel 28, blz. 131

De Rambam, de rode koe en hoe we leren wachten op de Messias.

De Toralezingen van deze week omvatten: Chukat en Balak. Chukat begint met de wetten van de rode koe (parah adumah), een van de meest mysterieuze geboden in de Tora. Naast de technische details van deze wetten, bevat de Rambam een diepgaande leer die een dieper inzicht geeft in hoe we verlossing, ballingschap en de manier waarop we de komst van de Messias moeten afwachten, moeten begrijpen.

De Rambam en de rode vaarzen in de geschiedenis

De Rambam legt uit, op basis van eerdere bronnen, dat er in de Joodse geschiedenis negen rode vaarzen zijn voorbereid voor reinigingsdoeleinden. De eerste werd voorbereid door Mozes in de woestijn. Een andere werd voorbereid door Ezra de Kohen na de terugkeer uit de Babylonische ballingschap en de herbouw van de Tweede Tempel. Verschillende andere werden voorbereid tot aan de verwoesting van de Tweede Tempel.

De Rambam voegt twee opvallende punten toe die niet expliciet in de eerdere Misjna-bron voorkomen:

  1. De tiende rode vaars zal door de Messias zelf worden klaargemaakt.
  2. Na dit te hebben vermeld, voegt de Rambam een gebed toe: dat de Messias spoedig in onze dagen geopenbaard zal worden, en dat het Gods wil zal zijn.

Dit roept direct een vraag op. De Rambam staat bekend om zijn extreme precisie en juridische helderheid. Zijn werk, de Misjneh Tora, Dit is een wetboek, geen boek met gebeden of persoonlijke uitingen. Waarom voegt hij hier dan überhaupt een gebed toe? En nog raadselachtiger: waarom hier, in de wetten van de rode koe, en niet in het gedeelte waar hij de wetten van de Messias bespreekt?

Een structurele verschuiving in de leer van de Rambam

Om dit te begrijpen, moeten we een subtiele maar belangrijke verschuiving tussen de Misjna en de Rambam opmerken.

In de Misjna wordt de rode koe besproken in de context van hoe de as werd gebruikt om degenen te reinigen die ritueel onrein waren geworden. Als onderdeel van die bespreking geeft de Misjna een opsomming van het aantal rode koeien dat door de geschiedenis heen heeft bestaan.

De Rambam plaatst de historische vermelding van de rode vaarzen echter in een andere context. Hij richt zich niet op het ritueel van het besprenkelen van de priesters met reinigingswater, maar op een andere wet: de verplichting om de as van de rode vaars te bewaren.

Hij legt uit dat deze as niet alleen direct werd gebruikt, maar ook zorgvuldig op drie verschillende locaties werd bewaard voor toekomstig gebruik:

Hieruit leidt de Rambam een breder principe af: er is een voortdurende mitswa om de as van de rode vaars te allen tijde te bewaren.

Zodra dit kader is vastgesteld, somt hij de negen rode vaarzen uit de geschiedenis op om aan te tonen dat dit gebod van behoud door de generaties heen consequent is nageleefd.

Waarom wordt de Messias hier genoemd?

Nu begrijpen we waarom de Rambam eraan toevoegt dat de tiende rode koe door de Messias zal worden voorbereid. Omdat hij het heeft over een voortdurende historische en toekomstige verplichting – iets dat zich uitstrekt van Mozes tot de toekomstige verlossing – omvat dit vanzelfsprekend ook de laatste fase van dat proces: het tijdperk van de Messias.

Maar dit verklaart het gebed nog steeds niet.

Een verborgen wet: hoe te wachten op verlossing

De kern van het inzicht is dat de Rambam ons niet alleen onderwijst over rituele wetten. Hij onderwijst ons ook over een spirituele wet: hoe een Jood geacht wordt te wachten op verlossing.

Net zoals er een voortdurende behoefte is om de as van de rode koe te bewaren, is er ook een voortdurende behoefte om het bewustzijn van verlossing te "bewaren"—om het te allen tijde levend te houden in ons bewustzijn.

Telkens wanneer het onderwerp Moshiach ter sprake komt, zou dat in iemand een hernieuwd verlangen moeten opwekken: dat het snel en in onze tijd zal gebeuren.

Daarom plaatst de Rambam hier een gebed. Het is geen persoonlijke uiting en het is niet misplaatst. Het maakt zelf deel uit van de wet. Het leert dat de verwachting van de Messias geen passief geloof is, maar een actieve, voortdurende staat van verlangen.

Waarom juist hier, in de wetten van de zuiverheid?

Er is een nog diepere reden waarom deze leer specifiek voorkomt in de wetten van de rode koe, die handelt over reiniging na contact met de dood.

Onzuiverheid door de dood staat voor geestelijke ballingschap – het verbergen van het goddelijke leven en de goddelijke aanwezigheid in de wereld. Verlossing daarentegen is de openbaring van dat goddelijke leven.

Het proces van zuivering van de dood vormt daarom de perfecte metafoor voor ballingschap en verlossing. Net zoals een mens gezuiverd moet worden van de onzuiverheid die door de dood is ontstaan, zo moeten ook wij gezuiverd worden van de geestelijke 'afstand' van de ballingschap.

De kernboodschap

De Rambam brengt een krachtige gedachte over:

Het wachten op de Messias is geen gevoel dat slechts af en toe optreedt tijdens speciale gebeden of momenten. Het is bedoeld als een constante, zoals het voortdurende bewaren van de as van de rode koe.

Zelfs bij het bespreken van technische wetten moet het besef van verlossing levend blijven. Het moet op natuurlijke wijze, herhaaldelijk en oprecht naar boven komen: een verlangen dat het "spoedig in onze dagen" zal gebeuren en dat het Gods wil zal zijn.

Op deze manier worden de wetten zelf niet alleen instructies voor rituele praktijken, maar ook een leidraad voor hoe te leven in een staat van voortdurende hoop, bereidheid en verwachting van verlossing.

Goede sjabbat.

Spreekbeurt van rabbijn Tuvia Serber


Het bovenstaande is een weergave van de gesproken tekst die is omgezet naar geschreven tekst.

© Copyright, alle rechten voorbehouden. Als je dit artikel leuk vond, moedigen we je aan om het verder te verspreiden.

Onze blogs kunnen tekst/quotes/verwijzingen/links bevatten die auteursrechtelijk beschermd materiaal bevatten van 
Mechon-Mamre.org, Aish.nl, Sefaria.org, Chabad.orgen/of VraagNoah.orgdie we gebruiken in overeenstemming met hun beleid.